Art. 1: Metodologia • Art. 2: N. pośrodkowy • Art. 3: N. łokciowy • Art. 4: Interpretacja • Art. 5: CTS • Art. 6: N. łokciowy
Art. 7: Radikulopatie szyjne ← jesteś tutaj • Art. 8: Pleksopatie i polineuropatie
1. Zasada diagnostyczna — SNAP prawidłowy = klucz do radikulopatii
Złota zasada EMG w radikulopatiach
W radikulopatii uszkodzenie dotyczy korzenia nerwowego proksymalnie do zwoju korzenia grzbietowego (DRG — dorsal root ganglion). Ciało neuronu czuciowego jest w DRG i pozostaje nienaruszone. Dlatego:
- SNAP (sensoryczny potencjał czynnościowy) — zawsze prawidłowy w czystej radikulopatii, nawet gdy pacjent ma wyraźne zaburzenia czucia klinicznie
- MCV i DML — prawidłowe (uszkodzenie proksymalnie od mierzonego segmentu obwodowego)
- CMAP może być obniżona (wtórna do denerwacji mięśni — aksonal; zależy od stopnia)
- EMG igłowe — kluczowe: denerwacja w mięśniach tego samego korzenia, unerwionych przez RÓŻNE nerwy obwodowe + denerwacja mięśni przykręgosłupowych
2. Strategia wyboru mięśni do EMG igłowego
Aby potwierdzić radikulopatię, należy wykazać denerwację (fibrylacje ± PDP ± neurogeniczne MUP) w co najmniej dwóch mięśniach unerwianych przez ten sam korzeń, lecz przez różne nerwy obwodowe. Potwierdzenie daje denerwacja mięśni przykręgosłupowych (paraspinal) na odpowiednim poziomie.
⚠️ Mięśnie przykręgosłupowe — niezwykle istotne, często pomijane
Gałęzie tylne (rami posteriores) odchodzą bezpośrednio od korzenia, zanim podzieli się na nerwy obwodowe. Denerwacja mm. przykręgosłupowych wskazuje na uszkodzenie na poziomie korzenia lub powyżej — i wyklucza izolowaną neuropatię obwodową lub pleksopatię (gdzie mm. przykręgosłupowe są oszczędzone). Mięśnie badać na wysokości podejrzanego korzenia w linii przykręgosłupowej.
3. Mapa korzeni szyjnych — mięśnie, odruchy, czucie
| Korzeń | Mięśnie kluczowe (EMG igłowe) | Nerw obwodowy | Odruch | Czucie (kliniczne) |
|---|---|---|---|---|
| C5 | Deltoid, Biceps brachii, Brachialis, Supraspinatus, Infraspinatus | N. pachowy, mięśniowo-skórny, nadłopatkowy | Ramienno-promieniowy, biceps | Ramię boczne, przyczep barku (epaulette) |
| C6 | Biceps brachii, Brachioradialis, ECRL, FCR, Pronator teres | Mięśniowo-skórny, promieniowy, pośrodkowy | Biceps, ramienno-promieniowy | Kciuk i palec wskazujący, przedramię boczne |
| C7 | Triceps brachii, FCR, FDS, EDC, Pronator teres | Promieniowy, pośrodkowy | Triceps | Palec środkowy, grzbiet dłoni |
| C8 | FDI, ADM, APB, FDP, FPL, EDC, EIP | Łokciowy, pośrodkowy, promieniowy (PIN) | Brak specyficznego | Palce IV–V, przedramię przyśrodkowe |
| T1 | FDI, ADM, APB (wewnętrzne mm. ręki), Abductor digiti minimi | Łokciowy, pośrodkowy | Brak specyficznego | Ramię przyśrodkowe (n. skórny ramienia przyśrodkowego) |
4. Przypadek 1 — Radikulopatia C6: dyskopatia C5/C6
👤 Przypadek 1: Mężczyzna, 45 lat, informatyk — ból szyi z promieniowaniem do kciuka
Wywiad: Od 3 tygodni ból szyi promieniujący do kciuka i palca wskazującego lewej ręki. Nasilenie przy odchyleniu głowy w lewo. Parestezje kciuka. Słabsze uderzenie w tenisie (osłabienie bicepsa?). MRI C5/C6: przepuklina centralno-boczna lewa z uciskiem na korzeń C6.
Badanie kliniczne: Spurling (+) L. Odruch bicepsa L ↓. Siła bicepsa 4/5 L. Czucie kciuka L minimalnie zaburzone.
Wyniki EMG — Radikulopatia C6
| Parametr / Mięsień | Wynik lewy | Wynik prawy | Ocena |
|---|---|---|---|
| ENG: SNAP n. pośrodkowy palec II | 26 µV / 3,1 ms | 28 µV / 3,0 ms | NORMA ← kluczowe! |
| ENG: SNAP n. promieniowy (SRN) | 22 µV | 24 µV | NORMA ← kluczowe! |
| ENG: MCV n. pośrodkowy | 52 m/s | 54 m/s | NORMA |
| ENG: CMAP APB (mV) | 7,2 | 7,8 | Norma (C6 nie główny dla APB) |
| EMG: Biceps brachii L | Fib ++, PDP +, MUP neurogeniczne | Norma | DENERWACJA — C5/C6, n. mięśniowo-skórny |
| EMG: Brachioradialis L | Fib +, MUP neurogeniczne | Norma | DENERWACJA — C6, n. promieniowy |
| EMG: FCR L | Fib + | Norma | DENERWACJA — C6/C7, n. pośrodkowy |
| EMG: Deltoid L | Norma | Norma | Norma — C5 dominuje, C6 pomocniczo |
| EMG: Triceps L | Norma | Norma | Norma — C7 dominuje |
| EMG: mm. przykręgosłupowe C5/C6 | Fib +, PDP + | Norma | DENERWACJA ← potwierdza radikulopatię! |
5. Przypadek 2 — Radikulopatia C7: klasyczna prezentacja
👤 Przypadek 2: Kobieta, 52 lata, dyskopatia C6/C7 — ból do palca środkowego
Wywiad: Od 6 tygodni ból szyi promieniujący przez ramię do palca środkowego i grzbiet dłoni prawej ręki. Osłabienie prostowania łokcia (triceps). Odruch tricepsa brak po prawej stronie. MRI: przepuklina C6/C7 prawa, wyraźny ucisk C7.
Wyniki EMG — Radikulopatia C7
| Parametr / Mięsień | Wynik prawy | Wynik lewy | Ocena |
|---|---|---|---|
| SNAP n. pośrodkowy palec III | 24 µV / 3,2 ms | 26 µV | NORMA ← kluczowe! |
| SNAP SRN (n. promieniowy) | 21 µV | 23 µV | NORMA |
| MCV n. promieniowy | 58 m/s | 60 m/s | NORMA |
| CMAP EDC (n. promieniowy) | 3,1 mV | 5,8 mV | Obniżona — aksonopatiä |
| EMG: Triceps brachii P | Fib ++, PDP +, MUP neurogeniczne | Norma | DENERWACJA — C7, n. promieniowy |
| EMG: EDC P | Fib ++ | Norma | DENERWACJA — C7/C8, PIN |
| EMG: FCR P | Fib +, MUP neurogeniczne | Norma | DENERWACJA — C6/C7, n. pośrodkowy |
| EMG: Pronator teres P | Fib + | Norma | DENERWACJA — C6/C7, n. pośrodkowy |
| EMG: Biceps P | Norma | Norma | Norma — C5/C6 dominuje |
| EMG: ADM P | Norma | Norma | Norma — C8 dominuje |
| EMG: mm. przykręgosłupowe C6/C7 | Fib ++ | Norma | POTWIERDZA RADIKULOPATIĘ |
6. Przypadek 3 — Radikulopatia C8: ból do małego palca, mylona z cubital tunnel
👤 Przypadek 3: Mężczyzna, 61 lat, MRI: przepuklina C7/T1 lewostronna
Wywiad: Drętwienie i ból małego palca i strony łokciowej palca IV lewej ręki, promieniujące od szyi przez wewnętrzną stronę ramienia. Skierowany przez neurologa z pytaniem: „cubital tunnel vs C8?" Brak urazów łokcia. Ból nasila przy odchyleniu głowy w lewo.
Wyniki EMG — Radikulopatia C8 vs Cubital Tunnel
| Parametr | Lewa | Prawa | Ocena i znaczenie |
|---|---|---|---|
| MCV n. łokciowy przez łokieć | 52 m/s | 54 m/s | NORMA — wyklucza cubital tunnel! |
| SNAP palec V n. łokciowy | 16 µV | 19 µV | NORMA — wyklucza cubital tunnel! |
| SNAP grzbietowy n. łokciowy | 13 µV | 16 µV | NORMA — wyklucza cubital tunnel! |
| CMAP ADM (mV) | 3,9 | 8,2 | Obniżona (aksonopatiä C8) |
| CMAP APB — n. pośrodkowy! (mV) | 3,2 | 7,6 | Obniżona ← C8 też do APB przez n. pośrodkowy! |
| EMG: ADM lewa | Fib ++, MUP neurogeniczne | Norma | Denerwacja — C8, n. łokciowy |
| EMG: FDI lewa | Fib ++ | Norma | Denerwacja — C8, n. łokciowy |
| EMG: APB lewa (n. pośrodkowy!) | Fib +, MUP neurogeniczne | Norma | Denerwacja — C8, n. pośrodkowy ← kluczowe! |
| EMG: FPL lewa (AIN) | Fib + | Norma | Denerwacja — C8, AIN (n. pośrodkowy) |
| EMG: EDC lewa (n. promieniowy) | Fib + | Norma | Denerwacja — C8, PIN ← 3. różny nerw! |
| EMG: FCU lewa | Fib + | Norma | Denerwacja — C8 |
| EMG: mm. przykręgosł. C7/T1 | Fib ++ | Norma | ROZSTRZYGAJĄCE — radikulopatia! |
7. Radikulopatia C5 — diagnostyka EMG
Korzeń C5 — charakterystyczny wzorzec EMG
Kliniczne: Ból i osłabienie ramienia (odwodzenie, rotacja zewnętrzna). Odruch ramienno-promieniowy i bicepsa ↓. Czucie — boczna strona ramienia i bark.
Mięśnie do badania (z różnych nerwów):
- Deltoid — n. pachowy (axillaris) — C5
- Supraspinatus — n. nadłopatkowy (suprascapularis) — C5/C6
- Infraspinatus — n. nadłopatkowy — C5/C6
- Biceps brachii — n. mięśniowo-skórny — C5/C6
- Brachialis — n. mięśniowo-skórny — C5/C6
Różnicowanie z neuropatią n. pachowego: Przy neuropatii n. pachowego zajęty tylko deltoid i teres minor; supraspinatus, infraspinatus, biceps prawidłowe. Przy C5: denerwacja wielu mięśni z różnych nerwów + przykręgosłupowe.
8. Radikulopatia T1 — rzadka, mylona z CTS i cubital tunnel
Korzeń T1 — wzorzec EMG
Kliniczne: Osłabienie wewnętrznych mięśni ręki (jak C8), ale bez objawów łokciowych. Czucie — przyśrodkowa strona ramienia (n. skórny ramienia przyśrodkowego — brane z T1, ale bez przechodzenia przez n. łokciowy → SNAP prawidłowy!).
Mięśnie kluczowe (T1):
- ADM, FDI (n. łokciowy) — podobnie jak C8, ale z innym wzorcem rozległości
- APB (n. pośrodkowy) — zajęty w C8 i T1
- Mm. przykręgosłupowe T1 — kluczowe dla lokalizacji
Ważne: Isolated T1 radiculopathy jest rzadka. Częściej współistnieje z C8. Zespół Hornera (opadanie powieki, zwężenie źrenicy) może wskazywać na zajęcie pnia współczulnego na poziomie T1.
9. Tabela kliniczna: EMG w radikulopatiach szyjnych
| Korzeń | SNAP | CMAP | EMG: mm. kluczowe z denerwacją | Mm. przykręgosł. |
|---|---|---|---|---|
| C5 | Prawidłowy | ↓ (biceps, deltoid) | Deltoid, biceps, supraspinatus, infraspinatus | Denerw. C4/C5 |
| C6 | Prawidłowy | ↓ (biceps, BR) | Biceps, brachioradialis, FCR, ECRL | Denerw. C5/C6 |
| C7 | Prawidłowy | ↓ (EDC, triceps) | Triceps, FCR, EDC, pronator teres, FDS | Denerw. C6/C7 |
| C8 | Prawidłowy | ↓ (ADM, APB) | ADM, FDI, APB, FPL, EDC, EIP, FCU | Denerw. C7/T1 |
| T1 | Prawidłowy | ↓ (mm. ręki) | ADM, FDI, APB (wewnętrzne mm. ręki) | Denerw. T1/T2 |
Kiedy EMG może być fałszywie ujemne w radikulopatii?
- Wczesna faza (<3 tygodnie): Fibrylacje pojawiają się 3–4 tygodnie po uszkodzeniu aksonu. Badanie wykonane zbyt wcześnie może być prawidłowe!
- Lekka radikulopatia: Tylko demielinizacja (bez aksonoptii) → brak fibrylacji, MUP prawidłowe lub tylko nieznacznie neurogeniczne
- Mała masa mięśniowa: Trudności z detekcją subtelnych zmian u szczupłych pacjentów
- Przewlekła reinerwacja: Po kilku miesiącach fibrylacje ustępują (reinerwacja); pozostają neurogeniczne MUP
Rada: Przy wyniku prawidłowym, ale silnym podejrzeniu klinicznym — powtórzyć EMG po 4–6 tygodniach od początku objawów.
📚 Bibliografia
- Levin, K.H. (2001). "Cervical radiculopathies: comparison of surgical and EMG localization of single-root lesions." Neurology, 46(4):1022–1025.
- Dillingham, T.R. (2007). "Electrodiagnostic approach to patients with suspected radiculopathy." Physical Medicine and Rehabilitation Clinics of North America, 13(3):567–588.
- Preston, D.C., Shapiro, B.E. (2021). Electromyography and Neuromuscular Disorders (4th ed.). Elsevier.
- Tsao, B. (2003). "The electrodiagnosis of cervical and lumbosacral radiculopathy." Neurologic Clinics, 25(2):473–494.
- Wilbourn, A.J., Aminoff, M.J. (1998). "The electrodiagnostic examination in patients with radiculopathies." Muscle & Nerve, 21(12):1612–1631.
- Kimura, J. (2013). Electrodiagnosis in Diseases of Nerve and Muscle (4th ed.). Oxford University Press.
- Geiringer, S.R. (1994). Anatomic Localization for Needle Electromyography. Hanley & Belfus.
Materiały edukacyjne dla dobra społecznego
Opracował: Mgr Elektroradiolog Wojciech Ziółek
CEO Jelenie Radiologiczne®
📚 Cel edukacyjny: Materiał dydaktyczny dla elektroradiologów, techników ENG/EMG i studentów neurofizjologii klinicznej. Udostępniany nieodpłatnie dla dobra społecznego.
⚕️ Disclaimer medyczny: Artykuł ma charakter wyłącznie edukacyjny. Nie stanowi porady medycznej. Wszelkie decyzje diagnostyczne konsultuj z neurologiem lub neurofizjologiem klinicznym.
← Art. 6: Neuropatie łokciowe | Blog | Art. 8: Pleksopatie i polineuropatie →