Parametry ekspozycji (kV, mAs, FFD), geometria badania, ułożenie pacjenta, kolimacja wiązki i siatka przeciwrozproszeniowa - zasady prawidłowej techniki
Decyduje o jakości (twardości) promieniowania X - im wyższe kV, tym promieniowanie bardziej przenikliwe. Zwiększenie kV powiększa kontrast tkanek miękkich i zmniejsza kontrast kości. Typowe wartości: klatka piersiowa 100-130 kV, kości kończyn 50-70 kV, mammo 25-35 kV. Zasada: wyższe kV = mniejsza dawka, ale mniejszy kontrast.
Miliamperosekunda = prąd żarenia katody [mA] × czas ekspozycji [s]. Decyduje o ilości fotonów X (i tym samym o dawce i "jasności" obrazu). Im grubszy pacjent, tym więcej mAs potrzebne. AEC (Automatic Exposure Control) - komórka jonizacyjna pod pacjentem automatycznie kończy ekspozycję gdy detektory naświetlone optymalnie.
Focus-Film Distance (odległość ognisko-detektor). Prawo odwrotności kwadratów: podwojenie FFD zmniejsza intensywność 4-krotnie. Standardowe FFD: klatka piersiowa 180 cm (mniejsze powiększenie sylwetki serca), extremity 100 cm, urografia 100 cm. Większe FFD = mniej artefaktów powiększenia.
Kolimator (diafragma) ogranicza wiązkę promieniowania X do obszaru diagnostycznego - redukuje dawkę pacjenta i personelu. Mniejsze pole = mniej promieniowania rozproszonego = lepszy kontrast. Zasada: kolimuj jak najmniejsze pole obejmujące badany obszar. Wizualizacja pola świetlnym symulatorem przed ekspozycją.
Siatka Bucky'ego (zestaw naprzemiennych listewek ołowianych i przenikalnych) umieszczona między pacjentem a detektorem. Pochłania promieniowanie Comptona pod kątem - poprawia kontrast obrazu. Ruchoma siatka (Bucky) unika artefaktów siatki. Stosowana gdy grubość pacjenta >12 cm lub kV >80. Współczynnik siatki 8:1 lub 12:1.
PA (Posterior-Anterior): Pacjent stoi przodem do detektora, wiązka wchodzi od tyłu. Standard dla RTG klatki piersiowej - serce bliżej detektora, mniejsze powiększenie.
AP (Anterior-Posterior): Pacjent przodem do lampy. Dla chorych leżących, kości kończyn, kręgosłup.
LAT (boczna): Pacjent bokiem. Uzupełnienie PA dla klatki piersiowej (lewy LAT), kości, głowy.
Skośne: 45° w lewo lub prawo. Dla stawów, kręgosłupa szyjnego, mostka.
Ruch pacjenta podczas ekspozycji powoduje unsharpness (nieostrość ruchu) - rozmyte granice narządów. Minimalizacja: krótki czas ekspozycji (<0,02s dla klatki piersiowej), polecenie wstrzymania oddechu, unieruchomienie kończyn. Dzieci wymagają często startu ekspozycji w momencie spokojnego bezdechu lub (małe dzieci) wstrzymania przepływu oddychania.
| Badanie | Projekcja | kV | mAs (orientacyjnie) | FFD |
|---|---|---|---|---|
| Klatka piersiowa PA | PA, stojąco | 100-130 | 3-8 | 180 cm |
| Klatka piersiowa AP (łóżko) | AP, leżąco | 75-100 | 8-20 | 100 cm |
| Nadgarstek | PA + LAT | 50-60 | 4-8 | 100 cm |
| Kręgosłup L-S | AP + LAT | 80-100 | 40-80 | 100 cm |
| Miednica AP | AP | 75-90 | 20-50 | 100 cm |
| Mammografia | CC + MLO | 25-35 | 80-200 | 65 cm |