Dawki i ochrona radiologiczna w OR

Dawki promieniowania dla pacjenta (fluoroskopia, O-arm, iCT), dawki dla personelu chirurgicznego, fartuch ołowiany, osłona tarczycy i gonad, dozymetria osobista w sali operacyjnej, ALARA w praktyce chirurgicznej

Radiologia ŚródoperacyjnaDawki i ochrona

Dawki dla pacjenta - porównanie metod

Fluoroskopia C-arm (1 min, PA/boczny)
5-30 mGy
Fluoroskopia ortopedia (cała operacja)
10-100 mGy
O-arm 2D (fluoro, 1 projekcja)
0.3-1 mGy
O-arm 3D (volumetric scan, kręgosłup)
10-30 mGy
iCT spiralny (jedna seria diagnostyczna)
15-50 mGy
DSA angiografia (zabieg interwencyjny)
50-500 mGy
TAVI/EVAR fluoroskopia (złożone zabiegi)
100-1000 mGy

Odczyn popromienny (radiation-induced skin injury)

Przy dawce skórnej przekraczającej progi deterministyczne możliwy jest odczyn popromienny:

  • >2 Gy (2000 mGy): Przemijający rumień skóry (kilka godzin)
  • >6 Gy: Depilacja (utrata włosów), trwałe przy >7 Gy
  • >10 Gy: Mokre złuszczanie naskórka
  • >15 Gy: Martwica skóry wymagająca przeszczepów

Dotyczy głównie złożonych zabiegów naczyniowych! Obowiązek monitorowania dawki skórnej (DAP, fluoroscopy time).

Ochrona personelu operacyjnego

Fartuch ołowiany w OR

Fartuch ołowiany (lead apron): 0.5 mm Pb equivalent (lub 0.25 mm Pb + 0.25 mm Pb z tyłu - wraparound). Chroni narządy miednicy, kręgosłup, mózg kostny.

Atenuacja fotonów 80 kV przez 0.5 mm Pb: ~96% - bardzo skuteczna ochrona w typowym zakresie energii C-arm.

Osłona tarczycy: Kolnierz ołowiany (thyroid shield) - obowiązkowy podczas dłuższej fluoroskopii. Tarczyca szczególnie promieniowrażliwa!

Okulary ołowiane: Soczewki oka - limit 20 mSv/rok (Euratom 2018). Okulary 0.75 mm Pb eq. dla naczyniowych/TAVI.

Uwaga na ciężar: Fartuch 0.5 mm Pb ~7-8 kg → ortopeda przez 8h operacji nosi ~7 kg dodatkowego ciężaru → problemy kręgosłupa chirurgów!

Zasada odwrotności kwadratu

Natężenie promieniowania maleje proporcjonalnie do kwadratu odległości. Odległość to najprostszy sposób redukcji dawki.

Przykład:

  • Przy 30 cm od izocentry: 100% dawki
  • Przy 60 cm: 25% (2× → 4× mniej)
  • Przy 120 cm: 6.25%
  • Przy 200 cm: 2.25%

Praktyczne zastosowanie: Cofnij się o 2 metry od pacjenta podczas O-arm 3D scan. Dawka spada 40-krotnie vs przy stole. Tylko elektroradiolog obsługujący musi być przy konsoli.

Osłony ołowiane mobilne: Ścianka ołowiana 1-2 mm Pb na kółkach. Personel chowa się za ścianką podczas fluoroskopii.

Dozymetria personelu OR

Obowiązkowe dozymetry: Cały personel regularnie narażony na promieniowanie w OR = Kategoria A (≥1/10 limitu = 6 mSv/rok).

Dwa dozymetry:

  • Pod fartuchem ołowianym (tułów): reprezentuje dawkę narządów chronionych
  • Nad fartuchem (kołnierz/ramię): reprezentuje dawkę tarczycy, głowy, rąk

Limity (Euratom 2013/59):

  • Dawka efektywna: 20 mSv/rok
  • Soczewki oka: 20 mSv/rok
  • Skóra: 500 mSv/rok
  • Ręce/stopy: 500 mSv/rok

W ciąży: Po zgłoszeniu ciąży - przejście do pracy bez ekspozycji na promieniowanie lub limit 1 mSv dla reszty ciąży dla płodu.

Protokół ochrony podczas O-arm 3D Scan w OR
PROCEDURA BEZPIECZEŃSTWA O-arm 3D SCAN T-5 min: Operator (elektroradiolog) przygotowuje O-arm do wjazdu: - Sprawdzenie sterylności pola (osłona O-arm?) - Gotowość: "O-arm gotowy do skanowania" T-3 min: Komunikat do całego zespołu OR: "UWAGA - za chwilę skanowanie O-arm 3D - WSZYSCY OPUŚCIE" T-2 min: EWAKUACJA: - Chirurg odkłada instrumenty, cofa się do ściany (>2 m) - Anestezjolog cofa się lub za osłonę - Instrumentariuszka za osłonę lub z OR - Pielęgniarka/technik za drzwi OR - Elektroradiolog → konsola O-arm (poza promieniowaniem) T=0: SKANOWANIE (30-60 sek) - NIKT PRZY STOLE! T+1 min: Rekonstrukcja 3D (60-90 sek automatycznie) T+3 min: Transfer do StealthStation (bezprzewodowo) WSZYSCY MOGĄ WRÓCIĆ DO POLA OPERACYJNEGO Dawka personelu poza polem (>2 m, za ścianką Pb): ≈ 0.01 mGy/scan - NEGLIGIBLE (pomijalny!)
Poprzednia strona
Śródoperacyjne TK/MRI